Friday, June 18, 2010

"Pula ang Kulay ng Puti Kong T-Shirt"

(Tula)

tiwarik na't sala-salabat
ang bawat hibla ng aking utak;
'wag mo akong gawing gunggong
sa 'sang kilo ng galunggong
baka sa gutom ko, bulate sa sikmura'y 
magrebolusyon!

nagkakalyo na ang daliri
sa kasusulat;
bakit ipipilit ang bagay na 'di ko
matanggap gayung mas masarap
ang bitsu-bitso kaysa hamburger,
'wag mo kong takamin;
baka kung malason ay malimutan ko
kung sa'n ako galing!

nagtitiim-bagang ako;
pangisi-ngisi ka't patawa-tawa
habang si ama'y lawlaw na ang 
     itlog sa kakakayod;
pingkaw na ang gulugod
ni inang kuskos piga sa paglalaba
habang ako nama'y humihingi
nang pangmatrikula;
at sa akademya; pilit isinuksok
sa sintido-komon na mas masarap
ang hamon kaysa bagoong...!

dinudugo na ang aking isip;
madugong-madugo...
pinakikirot ng haplit ng pagbabago
pilit inapuhap ngunit 'di matanggap
nang pang-unawa kong unti-unti ng nababakbak
nakakainsulto; hinila-hila mong
may tali sa ilong patungo
sa pagsulong mong paurong;
ngunit 'wag ka, malapit ng mahinog
ang panahon at ang t-shirt kong
kakukula pa lang sa kaputian
ay papupulahin ng wakas
nang pagtitiim-bagang...!

Monday, June 14, 2010

"Sa Bagong Umaga"

(Tula)

nagliliwaliw ang mga tingin
at sulyap sa aking harapan,
parang panang binabanat
ang palaso ng pagkasuklam
sa pintig ng mga titig;
waring pagkakamit ng pangarap
ang pag-iral ng pag-irap
sa galit na namumuo sa dibdib
sa pagkamuhing kumikitil,

     bumubulag sa pag-ibig.

malamig na yelo ang bulong ng pagsamo
ang init ng ulo ay pumapaso
sa konsensyang pinakalma
     ng bulalas na pagluha;
saan hahanapin ang habag at ang awa?
nakikipaghabulan ng tawaran
sa timbangan ng parusa at kapatawaran
ang tulad ng maraming inuusig ng nagdaan;
nakikipagtakbuhan sa katatawanan
ang mga payasong nagpinta
ng putik sa mukha;
sa entablado ng pusalian
naglulunoy ang mga doble-karang
mukha ng maasim na balimbing...
minsa'y pinapayapa rin ng asim ang pait
gaya ng pagtatakip at paglulubid
ng buhanging humihilam 
     sa napuwing na mata;
binabarena ang sintido ng konsensya,
nagpapangilo sa 'di maikagat
     na ngipin ng dignidad...
may sugat na nga ang mga pangarap
huwag sanang nakawin pa
ang katiting na pag-asa
sa palahaw at pag-uha
     ng musmos at sanggol;
huwag sanang gimbalin pa
ng hibik ng isang ina
ang himig ng isang
     pinapaos na oyayi;
sa tatlong gulong ng kariton
ikinahon ang init na humahalik
sa pag-asang dinapuan ng panlalamig,
nakatutulig ang sumbong ng panahon
hindi kayang supilin sa dahas ng hinahon...


nilulumot ang mukha ng mga pangako,
ipinako sa limot tulad sa 
     huklubang nag-uulian,
nakatanghod sa kinakalawang
na gunita habang inaantabayanan
ang saklot ng pag-aagaw dilim,
o, anong talim ang pangil
ng mga panunumbat!
sumasambulat ang liwanag
sa singit-singit na guwang
na pumapagitan sa lilim
ng puno ng talisay,
hindi kayang takpan ng dahon
ang pangahas na araw,
pumapaso sa batok ng lupa,
nanunuot sa kalamnan,
nagpapaapoy sa kaluluwa...
nasa bingit ng kalbaryo ang katiwasayan
matatalim na tibo 
     ang mga aninong nanunudyo
sa katanghaliang tapat,
mag-aagaw buhay ang pag-aagaw dilim,
hindi na rin hahapon ang mga ibong maya,
magigimbal sa gambala't 
     babala ng bagong umaga...!

Wednesday, June 9, 2010

"Elarti"

(Tula)

maglakbay tayo sa pagitan ng lupa't kalawakan
gaya ng paggapang ng mga higad
     sa daraanang ang haligi'y itinundos
     sa dibdib ng lupa;
bitukang nakalundo't ibinitin
sa himpapawirin,
paroon at paritong paglalakbay,
kaluluwa tayong maglalagalag
sa kandili ng walang katapusang
maghapon at magdamag...


humihingal ang mga paa sa bawat hakbang,
nag-uunahan ang maraming anino
sa pagpanhik-panaog
     at paglabas-masok ng 'di
     mabilang na baytang ng mga hagdan;
     at mga pintuang tinatanghuran
     ng mga unipormadong gwardiya...
prusisyon ng ambisyon
     ang bawat istasyon,
nagkukumahog ang lahat
     sa pag-abot sa pangarap,
naniniguro sa walang
     kasiguruhang hinaharap...!


mula sa itaas
     ay tumingin sa ibaba,
ang mga tao ay tila mumo
ng kaning nagkalat sa lupa,
at ang mga sasakyan ay tila
mga langgam na nag-aarimuhan
ng mga pasaherong maisasakay;
idinidighay ng lupa ang mga alimuom,
sumusurot sa ilong at sikmura
ang singaw ng natutuyong ambon
at dito sa itaas
     malamig ang aircon
na nakikiramdam kung sinong tatalilis
upang magpaupo sa nakatayong buntis...
masarap din namang
     paliparin ang isip;
sa layo ng paroroonan
kumakaway ang alaala at nagdaan,
nakikiharot ang guniguni
sa bawat namamasid...
bawat pasahero't tinatapunan ng titig;
baka ka ko'y dati silang kakilala
o naging kaklase noon sa eskwela...
o kung 'di man ay makikiusyoso
sa biruan at lambingan
ng dalawang magsimpuso;
hawak-kamay silang nakatayo
nakatunghay sa malayo at
kung minsa'y hahagikhik
sa maharot na pagsuyo...
at sa isang iglap
     tumunog ang cellphone
ng aking katabing
     naka-earphone;
magugulat ang ilan
     kabilang na ako
lalo na ang matandang nagrorosaryo
ay! ano na nga ba ang misteryo?
ngayon ay Lunes, Misteryo ng Tuwa
ngunit may kalbaryo
     ang gatla sa mukha
meron bang Luwalhati 
     ang bawat pagpapanggap
kung puro kadiliman
     ang Misteryo ng Liwanag?


walang katiyakan 
     ang bawat paglalakbay
bawat pasahero ay may pupuntahan
ngunit walang katiyakan 
     ang paroroonan...
sa ilusyong naririnig ng ating tenga;
"ang susunod na istasyon ay V. Mapa"
'wag isiping ito na ang katakdaan
'wag isiping hanggang dito na lang;
hanggang saan magwawakas
     ang walang katapusan,
kung sa dulo ay naroon
     ang inumpisahan...!









 

Friday, June 4, 2010

"Simpleng Pangarap"

Sanaysay ni: Arlan Manalon Camba

     Naisip ko naikwento na kaya ng tao ang lahat ng kwento sa mundo?  Nabulatlat na kaya ng tao ang lahat ng misteryo ng sandaigdigan?  Naisip na kaya niya ang hindi pa niya naiisip?  Natuklasan na kaya niya ang hindi pa niya natutuklasan?  Ano pa kayang bagay ang hindi pa naaabot ng karunungan ng tao?

     Sa pakikinig ko sa isang namayapa ng broadkaster na nagbrodkas ng kahusayan ng "pitu-pito" at cleansing diet at ang epekto ng pyramid kapag ipinatong ito sa bumbunan; ang karunungang hindi pa raw nagagawa o naaabot ng tao ay ang tapusin niya ang lahat ng kurso sa mundo.  Wika niya, wala pang tao sa kasaysayan ang nagawang magkaroon ng diploma sa halos lahat ng larangan ng karunungan.

     Imadyinin mo, isa ka nang ganap na doktor. At hindi lamang basta doktor; nagpakadalubhasa ka sa panggagamot ng mata, ilong, tenga at bibig.  Minaster mo ang larangan ng internal medicine.  Kabisado mo ang pasikut-sikot sa laman-loob ng tao.  At hindi lamang 'yan, dahil ikaw rin ay isang neuro-surgeon, kayang kaya mo ang magbiyak ng bungo at tistisin ang napakasensitibo at napakamaselang himaymay ng utak.  Tinapos mo ang kursong ito with flying colors sa isang kilalang medical school sa labas ng bansa.  At hindi lamang 'yan, isa ka ring  full-pledge nurse. Sarili mo ang katu-katulong mo sa pag-oopera ng iyong mga pasyente.  Bongga 'di ba...?

     Ikaw na rin ang nagtitimpla ng mga gamot na inirereseta mo sa 'yong mga parokyano.  Kasi naman, isa ka ring lisensyadong pharmacist at chemist.  Ibitin ka man patiwarik, perfect mo ang ganoon at ganitong formula.  Saulado mo ang freezing at boiling point ng iba't ibang klaseng chemicals.  Sa katunayan, madalas kang maimbitahan bilang ispiker sa mga International Conferences pagdating sa science.  Eh, bakit naman hindi? Eh isa ka ring well-renown scientist.  Nakuha mo ang iyong pagkaduktorado sa larangan ng mathematics, physics, biology, botany, zoology, genetics at engineering.  Kamakailan lang nga ay ginawaran ka nang natatanging pagkilala ng National Aeronautics and Space Administration o NASA dahil sa iyong pambihirang kontribusyon sa larangan ng space science.

     At oo; isa ka ring astronaut.  Dagdag sa iyong naiambag ay ng tangkain mong puntahan gamit ang dinisenyo mong space shuttle ang proxima centauri; ang bituing malapit sa mundo kasunod ng araw.  Piloto ka rin.  Side-line mo ang pagpapalipad ng eroplano Domestic o International flight man.  Bahagi ka rin ng elite forces na nanguna sa opensiba laban sa mga Iraqui ni Saddam noong kasagsagan ng Operation Desert Storm.  Tama, isa ka ring sundalo.  Isang distinguished coronel sa ilalim ng tanyag na Navy Seal.

     Nang magbuhos ng kahenyuhan ng langit ay pinalad kang masalo mo ang lahat.  Dahil bukod sa propesyon na nabanggit, nagpakadalubhasa ka rin sa propesyon ng pagsisinungaling!  Yes, you are also a lawyer by profession.  Mantakin mo, minamani mo lang ang lahat ng uri ng batas.  Kayang-kaya mo itong paikutin, bilugin, ituwid ang baluktot at baluktutin ang tuwid.  Gamay na gamay mo ang mga pasikut-sikot lalo na sa larangan ng International Law. Matunog ang iyong pangalan pagdating sa mga diplomatic relations sa iba't ibang nasyon sa mundo.  Eh, bakit hindi?  Bukod sa pagiging de-kampanilyang abogado at de-kalibreng political scientist; napapakinabangan mo rin ang mga natapos mong degree sa sociology, cultural anthropology, history at economics. 'Wag nang isama rito ang kinagigiliwan mong libangan at ito ay ang magsalita at makipag-usap sa iba't ibang lenggwahe at i-analyze ang etymology, phonology, morphology at syntax ng mga lenggwahe sa mundo.  Lintik... polyglot na nga lingguist pa!

     Hindi lang 'yan, natapos mo rin ang Master's Degree sa Public Administration kasabay ng pagkakamit ng titulong Doctors of Education at Doctors of Philosophy.  Wala nang paglagyan ang mga titulong nakakabit sa iyong pangalan.  At hindi lamang d'yan natatapos ang lahat, dahil sa hangarin mong maging ganap ang iyong mga pangarap, niyakap mo at tinanggap ang tawag ng bokasyon ng PAGPAPARI; sapagkat naniniwala kang ito lamang ang paraan at katubusan sa kahangalan ng sangkatauhan...

     Kung bibilangin mo ang dekada, taon, araw, oras at minuto na iyong gugugulin para matapos ang lahat ng karunungang ito siguradong ito na ang literal na pagsusunog ng kilay.  At tinitiyak kong hindi lang basta kilay ang masusunog o kung hindi man masunog ay siguradong mamumuti na ang lahat ng buhok mo sa katawan para lamang mapagtagumpayan ang lahat ng propesyong ito.  Ilang lapis, bolpen, notbuk at papel ang makukunsumo para lagakan ng mga impormasyong napag-aralan?  Ilang quizzes, exams, projects at recitations ang dapat ipasa para ang lahat ng ito ay mapagtagumpayan?  Magkanong halaga ng kwarta ang uubusin para matustusan ang pag-aaral?  Anong uri ng sakripisyo ang pagdadaanan para makamit ang lahat ng ito?

     Malamang kaysa hindi; limang pulgada na ang salamin mo sa mata ay wala ka pang natatapos ni isa sa alin mang propesyon na nabanggit.  Baka malimutan mo na rin ang maligo at magsuklay.  Baka pati ang paghihinuko ay malimutan mo na rin.  Baka sa sobrang subsob mo sa pag-aaral ay malimutan mo na ang itsura ng 'yong mga magulang, kapatid, kasambahay, kaibigan at pati na ang iyong sarili.  Paano na ang personal life?  Ang 'yung love life? Ang 'yung social life? Ang 'yung night life?  Oh my God... pa'no na ang sex life?

     Sadyang ang buhay ay walang katapusang pag-aaral ngunit hindi rin nangangahulugang kailangan mo ang sangkatutak at sangkaterbang diploma para maunawaan mo ang buhay at maintindihan mo kung paano ang mabuhay.  Minsan, nagsisilbing pasaporte na lamang ito para sabihing may pinag-aralan ka.  Nagiging tatak para ituring kang matagumpay sa maraming taon na iginugol mo sa pakikipagbolahan sa loob ng eskwelahan.  Talaga bang solve na ang kahirapan pag natapos mo ang BS at AB courses?

     Mahirap kalaban ang gutom at kapag sikmura na ang nagtanong, nabobobo ang isip.  Sa mga nagtataasang presyo ng bilihin mula sa langis at kuryente hanggang sa mga basikong pangangailangan ng tao tulad ng tubig, asukal at bigas; ano pang halaga ang may pinag-aralan?

     Mahirap ang walang makain at ayaw kong magutom.  Bukas, isusugal ko ang aking kapalaran sa pakikipagbalyahan at pakikipagsiksikan sa napakahabang pila para maging studio contestant sa isang game show.  Dito, hindi kailangan ang diploma.  Hindi ring kailangan ang form 137 at form 138.  Wala ring saysay ang transcript of records at wala ring bigat ang dami ng medalya o titulong nakakabit sa pangalan.  Gamit lamang ang tigas ng mukha, tapang ng hiya at kapal ng apog; susungkitin natin ang suwerte.  Gawin nating puhunan ang pagiging kawawa, ang pagiging mangmang at walang alam.  At sapagkat, tayo ang gumagawa ng ating kapalaran nasa ating kamay ang pangarap na jackpot.  Kaya nga sa katanungang "pera o bayong," magde-deal ka ba o no deal?  Nasa sa'yo ang pagpapasya!

     O, ano? GAME KA NA BA?!

Thursday, June 3, 2010

Saan Patungo ang mga Alitaptap?

(Tula)

saan patungo ang mga alitaptap?
korona silang nag-aapoy
sa puyo ng karimlan;
munting silab sa pusikit
nagniningas na lagablab
     sa kumot ng kadiliman...
ginambala ng antala
ang kanilang pagtalilis,
habang nagtatampisaw
ang mga bulalakaw sa dagat ng gabi,
pangitain itong magdadala
     nang delubyo't pagkawasak...
handa na ba ang lupa
     sa mga dugong ititigis?
punglo ang hahalik
sa noo ng mga banal;
luluhod ang mga diyos...
sa isip at sikmura ng mga musmos
itataboy ang mga engkanto't laman-lupa,
guguho ang mga nuno sa punso
at ang mga duwende'y tuluyang maglalaho...

saan patungo ang mga alitaptap?
ang mga hamog ay pawis
sa kalangitang tumatagaktak
sa balat ng mundo;
tumitighaw sa natuyo't nahahapong
     gulugod ng lupa,
habang nakatarak ang talim
ng araro sa bukiring nililinang;
aawit ang ulan
     ng isang kumintang,
mabubulag ang araw
     sa pagharang ng buwan,
lalamunin ng dilim
     ang pagyuko ng talahib,
sasaklutin ng digmaan
     ang napulbos na pag-ibig...!

saan patungo ang mga alitaptap?
napipipi ang mga kwento at alamat
sa 'di maapuhap na pagmumuni
ng binusalang guniguni...
walang maitugon ang mga epiko!
bigo ang bayaning saliksikin 
     kung sa'n sila patutungo
inutil ang mga bulong
walang saysay ang orasyon
anumang alay at sakripisyo
ang ihain ng huklubang ermitanyo
hindi magigising ang mga anito 
mananatili silang nakapikit
hindi sila makikinig
lulusawin ng ligalig
     ang awit at mga dalit
hindi masusumpungan 
     ang mga alitaptap
sa duyan ng bagabag
     at mga pagpapanggap...!


saan patungo ang mga alitaptap?
makapangyarihan ang lagablab
ng apoy sa nagliliyab na kaluluwa;
tutupukin ang 'sang uniberso
ng mga berso't talinghaga
     ng pakikidigma...
hahalakhak ang makata,
luluha ng dugo ang mga salita,
lalatay ang hagupit ng mga taludtod
sa isip, kaluluwa at katawan;
sapagkat...
bantayan man sa magdamag
     ang mga alitaptap
walang pagsisidlan sa kasaysayan
ang katapusan ng lahat-lahat...

Tuesday, June 1, 2010

"Silang Hindi Tapat"

(Tula)

itinaboy mo ako
     sa ismid ng iyong galit,
walang lingunang humakbang ka
papalayo at iniwan ako
     sa kumunoy ng pag-iisa;
lumabusaw sa memorya
ang sumpaang isinumpa,
mga pangakong ipinako,
sa mga salitang itinaga sa bato
nang sa kalauna'y inilista sa tubig
     upang 'di pagbayaran
     upang kalimutan...

ganito nga nagwakas
     ang ating pagtitinginan,
kung pa'no ko tinaga
ang murang katawan ng punong langka
at sa huli ay lumuha
nang puting-puting dagta
     ay ganyan ko sinaktan
     at pinagsamantalahan
     ang iyong kamuwangan...

gaya ng mga alon;
nagpatianod ka sa gayuma
     ng mga salita,
nalusaw sa singaw ng dalampasigan
ang iyong katinuan
at wala sa sariling nagpakanlong
sa bulong ng emosyon
     at pag-iilusyon...

at ngayon,
nagbunga ng saklap
     ang minsanang sarap
at ang luhang 'sing asim ng dayap
ay kirot sa naknak
     nang wasak mong kaluluwa;
patuloy na uukilkil ang mga alaala
at gaya ng pamumula
     ng mga makopa
nakabitin ka sa sanga 
     ng walang katiyakan
nilalasap ang aking 
     mapaklang katapatan...!

Tula sa Kislap ng Bubog

(Tula)

tila bubog sa langit
ang kislap ng mga bituin;
humihiwa sa magdamag
ang butil-butil na gunitang
gumugurlis sa pusikit na gabi...
sumusugat ang tilamsik 
     ng mapusyaw na liwanag
humihilam sa mata ng tumitingala
sa kalawakang pinalamlam
ng mga alaalang binusabos 
     ng pagsasamantala...

huwag sanang lumuha
ng bubog ang langit
at dagdagan ang mga pasakit
nang mga katawang nakapugal sa lupa...
kaya nilang batahin
ang sikat ng araw...
ibilad ang katawan
     sa maghapong paglilinang
ngunit hindi ang tanggaping
alipin silang hahalik sa lupa,
     hahalik sa kamay
     hahalik sa paa
nang nagpapanggap na panginoon
sapagkat walang sinasanto
ang nararamdamang gutom
nang masang inapi
nang masang siniil
nang masang babalikwas
     at muling babalikwas
sa mailap na mukha ng pagbabago...

katotohanang walang milagro;
at hindi himala ang pamumulaklak
     ng halamang milagrosa;
at walang himalang hindi magagawa
'pag nagbuklod ang masa!
kolektibong pagkilos
     sama-samang pakikipagtuos
at kahit lumuha ang langit ng bubog
hindi matatapos ang pakikibaka;
hanggang ang api ay api
hanggang hindi nakakamit
ang katarungang para sa mas nakararami...!
 

Kawalan

May tula ang awit
     may awit ang tula
may lungkot ang luha
     may luha ang tuwa
may hapdi ang sugat
     may kirot ang naknak
may pait at saklap
     bakbak na pangarap...
mawala wala man
     meron rin may wala
wala may meron rin
     sa kawalang wala...!