FILIPINO, PILIPINO, PILIPINAS

i.

Filipino, Pilipino, Pilipinas
wika, lahi't bansa
     itong matatawag
ugat-kaluluwang
     doon nakalimbag
ang saysay at diwa
     ng liping marangal!
liping nakitalad,
lahing nakibaka,
wikang siyang budhi
     ng pagkakaisa,
wika, lahi, bansang
     tinig ay pag-asa
ng bayang ang hangad
     ay maging payapa.

ii.

Wikang Filipino!
wika ng lahing marangal;
wikang magbubuklod
     sa ka-Pilipinuhan,
kaya't susumpain
     silang mga hangal
na sa kasaysaya'y
     bumigti
     sumakal
sa wikang minahal;
patayin ang wika
ay batas at atas
     ng iilang ungas,
tagahimod-tumbong
bentador ng laya
     isang kataksilan...
na kung ipatupad
     lahing Pilipino'y
     sa kapahamakan tiyak
     masasadlak,
madilim ang bukas
     ng lahing ang dila'y
     ibinartolina, hindi makapiglas!

iii.

Ngunit,  
     ang wika ng bansa'y
     wikang nakibaka!
kolektibong lakas
     ang nag-ipun-ipon
     ang nagkawit-bisig
     ang nagsama-sama,
dagundong ng yabag
ingay-alingawngaw
martsa sa kalsada;
     ang igkas-kamao
     ngitngit ng pagsulong
     sa mga protesta!
Niyanig ng sigaw
     at ng panawagan,
"ang wika, ang bayan,
     ipaglaban!"
iginilgil ito nang walang atrasan,
at hindi sumuko
     nang 'di mapakinggan!
walang takot,
buong tapang
     na nagsulong
     nakisangkot
upang bigyang dangal
wikang binusabos
handa lagi kaming
     suungin ang gusot,
upang ipagtanggol
     wikang pinuntirya
     ng mga balakyot!

iv.

Sapagkat,
     ang wika ng bayan
     ay armas at lakas,
Wikang Filipino
     ang hahasang talim
     sa minsang pinunggok
     na dunong at utak;
at Filipinolohiya
     ang larang at galing
     sa sikhay ng isip
     tungo sa pag-unlad,
dahil bayan tayong
     may kultura't tatak
wika nati'y
     patuloy sa pag-usad
     pumipintig sa ugat
     bukal ng dugong
          bumubulwak...
     yumayabong
     sumusulong
     lumalawak!

v.

Filipino
Pilipino
Pilipinas,
Wikang nakibaka, lahing nagkaisa
bayang ninanais ay maging
     payapa!
wika, lahi, bansa tayong
     punung-puno ng pag-asa
sumusuong
nagtatanggol
lumalaban
bumabangga ng harapan
sa harang ng mailap 
     na kapayapaan!
Filipino
Pilipino
Pilipinas
Wikang kaluluwa
Lahing mararangal
Ang bayang magiliw!
Perlas ng silangang
     'di na pasisiil!
Ang wika
Ang bayan
     anuman ang hilahil
ay 'di na palulupig
hindi na pasisikil!

"KIBOT"

Hindi ligtas ang labi
sa halik ng buwan
gaya ng paghalik ng hamog
sa pisngi ng mga dahon
mamasa-masa ang lupa
sa hilamos ng umaga
nagmumumog ng panaginip
at mga alaala
ang nag-iinat na pag-asa.

A PIECE OF TALK

Ilatag sa hapag
ang init ng mga usapin
wala tayong hindi mapagkakasundo
kahit sugat-sugat ang ating mga puso
sa mga paghihinala
at mga maling akala
na tayo rin ang may gawa;

Huwag kang magtataka,
kinukuryente ang pagtitiwala
ng makakati ang dila
sa tahi-tahing kuwento't
gawa-gawang haka-haka
mandirigma tayong may isang salita
ang bala ng dila'y alingawngaw ng paglaya
mag-usap tayo nang payapa
mag-usap tayong may pagpapakumbaba
susi ang salita
sa kinakalawang na tanikala.

BULAG

"Ang Pilosopiyang mata sa mata ay magdadala sa lahat sa pagkabulag"
                     
                                                                  Martin Luther King Jr.

Anong mahihita sa pagpikit?
kinakalabit ng dilim ang katinuan
nagbabantang agam-agam
sa masinsing kurot
     ng usisa at panimdim;
yabag ng takot ang mga alaala
sa maraming mukhang
     hindi makilala sa kulapol
     ng dahas at kamatayan.

Nakakabulag 
     ang pagkibit-balikat;
telong tumatabing
sa sulok ng mga mata
ang likhang drama
ng madugong eksena
ng pagkakamit ng hustisya;
nang-uusig ang konsensya
sa hugot ng mga huling hiningang
dinispatsa sa suspetsa
      at paghihinala;
umaatungal ang katarungan
sa paggulong ng mga ulo,
masangsang ang dugo
sa napapanis na laway
      ng mga atas at batas!
HUWAG KANG PAPATAY!
nakabaon ang pangil ng kamatayan
      kung madaling araw!

HUGIS BALA ANG BUTIL NG BIGAS

tamnan ng bala
    gutom na sikmura
solusyon ng gobyernong
    walang ipakain
    walang ipalamon
    sa bitukang nag-aalsa gutom;
sinungangang tingga
   sa bibig ng protesta
   ang nagpasambulat sa utak
   nagpasabog ng bungo
   nagpabulagta
   sa katawang umaamot ng awa,
   upang mairaos
   kalam at kalampag
   ng nagwawalang bituka.

mumo ng kanin
    ang basyo ng bala;
butil
     ng naghihingalong hininga
lumalanghap
     masangsang
     malansang amoy
     ng dugo at pulbura
nasa dulo ng gatilyo
    ang pulpol na sintido;
kampon ng balasubas
    na estado  
ang pagtratong di makatao
ng inutil na gobyerno;
'di malimusan ng bigas
     inuutas!
kamatayan
     sagot sa kagutuman
     ng bitukang nagbabarikada,
silang nagsasaka
silang nagpupunla
silang naglilinang
     ng natuyo
     nababaog na lupa
     ang pinaulanan ng bala...
walang habas
marahas;
     agunyas ang pagpulas
     ng mga katawang
    gustong makaiwas
sa punlong walang sinasanto
     walang sinisino!

niraratrat ng bala
katawang tumitindig,
pagkakawit-bisig
     ng paninindigang
     sumisigaw sa gutom
ang ibinabaon sa nakatutulig
na galit at paghihiganti!

naghuhugis bala na
    ang butil ng bigas,
nahihinog na
     ang natatanging oras
upang hilamusan ng dugo
     ang karit at araro!

WIKA AT BAYAN... IPAGLABAN!

Dinggin...
hinaing ng lahing
     binaon ng buhay,
may wika at bayang 
     pinaggutay-gutay,
pinagtiyap-tiyap
     ang puri at dangal
ng mga salaring
     harungas at hangal.

di ba't kahangalan
lantarang ibenta
    ating kasarinlan
at ipagahasa
     ang likas na yaman
sa dayong dayukdok
    na mamumuhunan
at magpakasasa
     sa kaban ng bayan
     ang linta't limatik
     sa pamahalaan!

anong saysay ng pag-unlad?
     pagkabansa'y malilimot
     at tuluyang itiwalag
nang malambat sa pangako
     ng ilusyon at pangarap!
harap-harapang
     pagpapanggap,
hayag-hayagang
     panglilinlang
sagad-sagarang
     kasinungalingan!
pinamukhang panloloko
pambibilog ng sintido
panggagago't panggagantso
lantarang pagyurak
    sa pagka-Pilipino

Pag-unlad bang matatawag?
wikang binabansot,
dilang kinakapon
sambayanang hilahod na
     sa tiyak na pagkagutom;
wikang pinapatay
bayang kinakatay
bansang inatado
     tinadtad ng buhay!

sa wika;
kaunlara'y masisipat,
ngunit wika pagkinitil
     huwad lamang ang pag-unlad
kapag wika'y yumayabong
      sambayana'y umuusad,
ang paghakbang ay pasulong
walang saysay ang makupad!
wikang watak-watak
bayang wasak-wasak
patak-patak na pangako
     ng biyaya ng pag-unlad!

dilang binusalan
nilolokong sambayanan
mamamaya'y may katwirang
     bumalikwas at lumaban!
salitang matatalas
utak na mapurol
kaunlara'y mapanlinlang
     sa dikta ng asong ulol!
soberanya ng bayan ko
     kung hayaang maulaol,
anong uring bansa tayong
     mas higit pa sa masahol!

Ipaglaban...
     Wika at Bayan
bawat isa'y may tungkulin
na magtasa ng katwiran;
Wika't Bayan... Ipaglaban!
ito na ang panahong
     bawat isa'y manindigan!
Filipino... Ipagtanggol!
      wika nitong lahing
      ang dangal ay kinulapol!

Pilipinas... bayang magiliw!
     dinaluhong ka nang gutom
     at labis na pagkabaliw!

Husto na...
      oras na...
      tama na...!
nasa atin ang pagpapasya!
mag-organisa...
     makisangkot...
           magsama-sama...
kawit-bisig tayong
     magmamartsa sa kalsada
     sisigaw tayong tinig ay iisa;
     wikang mapagpalaya,
     wika namin ay protesta
     huwag matakot!
     huwag matakot!
     makibaka!

NA S'AN SILANG MAGIGITING?

na sa’n sila?

silang ang bingit ng hininga’y

ikinalso sa protesta

na ang tapang

ay sing init ng aspalto

ng kalsada,

nakikipaggirian,

nakikipagmatigasan,

nakikipagbanggaan,

prinsipyong

‘di matinag ng kung sino

paniniwalang

‘di matibag ng estado

na sa’n silang magigiting?

na sa’n silang ipinako

ang layunin

na makapaglingkod

na makapagmulat

na makapaghayag

sa masa’y masidhing

nagpapabalikwas;

upang magsulong at isulong

ang pambansang pagbabago;

kahit magbubo pa ng dugo

kahit sumabog pa ang bungo

sa pakikipag-angasan

sa pakikipagbangasan

sa pasistang estado;

walang sinisino

ang kanilang tapang

sa ngalan ng sinasabing

pambansang kapakanan!

na sa’n na ba sila?

na sa’n na nga silang naghahasik,

nagbibinhi ng butil

ng paghihimagsik;

na sa’n silang pumupungos

ng sungay ng demonyo?

upang maibsan ang kalbaryo

ng masang inginudngod

sa pagdarahop

ng mga manggagawang

baluktot na ang gulugod

ng mga magsasakang

alipin pa rin ng araro

ng mga estudyanteng

ginawang mangmang at bobo

mga pamilyang walang matirahan

mga biktima ng kawalang katarungan!

na sa’n na ba silang kumikilos

at nagpapakilos?

silang lagi’t lagi’y nariyan

pasulong kung humakbang

kolektibo kung lumaban

walang inaatrasan,

walang inuurungan

na sa’n na ba sila?

sa ‘sang panahon

ng pagdududa,

sa ‘sang panahon

ng pagdadalawang isip,

kanino’t saan  kami kakapit?

kung silang magigiting ay wala na;

isinanla ang tapang,

binusalan ng kuwarta,

umurong na ang bayag,

bumahag na ang buntot,

naduwag!

dahil ang prinsipyo

ay mayro’ng katapat

posisyon para sa disposisyon,

pera ang halaga ng dangal,

lahat ay mayro’ng kapalit

bayad-utang sa pananahimik!

na sa’n silang magigiting?

sa’n sila hahanapin?

kung tuluyang nagpalamon,

nagpakain,

sa bulok,

nakasusulasok na sistema;

ano’t bahagi na sila

silang dati ay kasama

ngunit ngayo’y kumukubra

ng paldo-paldong kuwarta

kumapal na ang bulsa

habang manhid ang konsenya,

tagabenta

ng pambansang kapakanan,

namuhunan ng talino at tapang

para lokohin ang bayan!

silang mga salanggapang,

silang prinsipyadong oportunista,

silang bolero ng masa;

magilas sa boladas

ng panlilinlang,

masterado ng kawalanghiyaan,

doktorado ng kasinungalingan,

sila na dapat na asahan

silang dapat na maglingkod

ang siya ngayong

nagngunguso

nanduduro

ng karapatan

ng kapakanan

ng masang dapat

pinaglilingkuran!

na sa’n silang  magigiting?

sila na bang lumulunok ng kahihiyan

sa pansariling kapakinabangan?

kung ganito na ang magiting,

ihatag,

ilatag

sa hapag ng pambansang piging

ang isang malawakang

pagwawasto’t pagtitining!