ULUPONG

"be wise like a serpent" - Jesus Christ

Hindi ngingiti
     ang mga anghel
o hahalakhak si satanas
     sa pagtuklaw ng ahas
     sa aking braso;
mapanlinlang  ang talino!
lason itong
     namintog sa sugat
     dumuro sa utak,
kamandag sa dugo
     sumupil sa puso!
'sing talim ng dunong
     tuklaw ng ulupong;
sagitsit ng lason
     ay pumapatay,
     dumudurog
     sa moog at tugatog
     ng kamangmangan!


may dangal ba
     ang baluktot na katwiran?
pitpitin ang dila
     ng nagdilang anghel,
gumanti ng halik
     sa halik ni hudas,
saksakin sa likod
     ang mapagkanulo,
dukutin ang mata
     ng linsil at tuso!


anong dignidad
     ang hindi mabalaho
kung ang utak 
     ay nasa tiyan
at ang bibig ay nasa bulsa!
tapalan ng kuwarta
mata ng hustisya;
tansong katotohanan,
tubog sa gintong
     mapusyaw ang kinang;
hilaw na sinaing,
     nilutong katarungang
     kinulang sa inin!

hindi matutuwa
     ang mga santo,
lalong hindi hahagalpak
     ang mga diyablo!
sa tuklaw ng ahas
     sa aking braso;
oras na magdeliryo
ang talino'y hahanapin
sa dulo ng gatilyo!

SINO'NG SUNOD?

lumukob ang hamog

     sa paligid

nang tumahan ang ambon

     sa 'sang hapon

     ng a kuwatro ng nobyembre;

magdamag ding

     lumuha ang langit

ngunit 'di nagsungit

     ni walang haginit

     ang kalmadong simoy ng hangin.

payapang humalik

     ang mga patak

     sa pisngi ng lupa,

lumabi ang basa

     sa makating talampakan;

nuot sa kalamnan

guhit sa kaibuturan

nangaligkig

nagpanginig

nagpatayo ng buhok

     sa bumbunan.

ngayon,

     lukob ng hamog

     ang paparating na hapon;

ano ang naghihintay sa gabi?

nilulumot ang mata

ng gitla at takot,

ng alingawngaw at putok,

ng balang bumutas sa bungo

     nagpasambulat sa utak!

dahas ang landas

     ng magdamag!

kumukurap ang dagitab

     sa kagyat na pagpatay,

sa 'sang saglit

     na pagpaslang!

namimilog ang buwan

sa karahasan,

sa kabaliwan,

sa kahangalan

     ng nag-aastang harungas!

mga balakyot na anino

isinusuka ng dilim

     ang iyong lagim,

kasing tabang

     ng pananambang

     ang lasa ng ulan;

lagitik ng gatilyo

     ang lagutok

     ng binaling prinsipyo!

bang! bang! bang!

bumulagta kang naghingalo,

     butas ang sintido

     bala ang patong

         sa iyong ulo!

SA PAGPULA NG GUMAMELA

Sa pagpula
     ng mga gumamela
mamumukadkad
     sa buhaghag na lupa
nipot na binhi
     ng paglaya,
binungkal sa pawis
     at dugo
tundos sa kaluluwa't puso
butil ng banyuhay
     at pagbabagong anyo,
titindig tayong 
     'di na dungo
wala nang krus
     na pinapasan
wala nang alinlangan
     sa payapang pagtitig
     sa kalawakan
walang panunumbat
     pamimilog ng buwan
at kutitap ng bituin
     sa kalangitan;
luhang pumapatak
     ang buhos ng ulan
sa mukhang kulapol
     ng amoy at sangsang
ng dugong nanuyo
     sa biyak na bungo
sa puyo
     ng mga tiklop na kamao
iigkas
     pag-aalimpuyo
ng hindi masawatang
     damdamin
upang diligin
     tigisin
     ligisin
     katasin
ang katawang   
     magiging pataba
sa matagal nang
     nauuhaw na lupa!

'sing tingkad ng dugo
ang pamumula
     ng mga gumamela!

ANG TULA... TULAD MO...

Hindi ikaw

nauupos na taludtod

sa diwa kong hindi makatulog,

ibulong man sa hangin

ang mga dalangin,

sampu ng iyong tagubilin

     at huling habilin,

namamaybay ang talinghaga

     sa isang kisap-mata,

magtatanong ang kaluluwa

sa pagitan ng mga linya

     at estropa

ng daing at hinagpis

ng galit at pagkainis

ng awa't pagkahabag;

sapagkat,

hindi natin kontrolado

     ang lahat

sa mistikal na mundo'y

     anong silbi ng katawan?

eternal 

     ang apoy ng buhay

dalisay

     ang esensya ng sarili.

kung gayon,

ha'mo na na ang tula'y

     isang takal na hininga,

nilalanghap kung umaga

ibinubuga,

     sa pagkaway ng dapit-hapon

     at anyaya ng gabi;

may silbi ba 

     ang magsisi at isisi

kung lubugan ka ng araw

     sa katanghaliang tapat?

batid ko

     ang pait at saklap ng pagtanggap

ngunit,

     ang tula

     tulad mo

patuloy ang pintig

     ng bawat berso,

patuloy ang pag-inog

     ng mga talinghaga

sa pigura ng mga salita

imahe kang lumalaya't

     mapagpalaya!

GUTOM

Nilulumot

mata ng isipan,

di matantsa ng paningin

malabong pagsinghap

     ng mga pangarap;

sa abuhing kulay

     ng kalangitan

bumahag ang pag-asa

     sa dulo ng bahaghari,

sinalungang pagtitimpi

alimpuyong humaginit

     ang talim ng kidlat,

urak ng pagkurap;

sibad ng sibat

     sa tusong pagkindat

lantak sa himagas

     ng tiyang binundat!

alulong-hinagpis,

bitukang nabuhol

     naulol sa gutom,

ulaol ng busog

     at tiyang masiba,

napanis na laway

     sa kabag ng tuya,

'di marinig ng sikmura

pagsamo ng bulong

sa butas ng tumbong;

huwag magtakip ng ilong

'sing lansa ng dugo

tawag ng tagutom!

HIMUTOK SA BINATANG NAPAPANOT

Hindi ko alam,
kailan nag-umpisang
ulo mo ay napanot;
kasing dami 
nang nagtampong buhok
bantulot ng pakikiamot
     at paghihikahos!
binata kang naglamyerda,
naglakwatsa,
sinuso
tingarong utong
ni Luisita
unico hijo ng marangyang pamilya
dinadakila
ama mo
at 'yong ina.

nasaan
     hakbang ng pagtutuwid?
kung sa bakuran mo'y
nagngingitngit
bitukang nagsala-salabid
likurang natuyo sa pawis
nangalirang na tuhod at bisig!
binata kang 'di
     naging ama;
paano mauunawa
haliging tumimbuwang
     sa tama ng bala,
nagbubo ng dugo
     sa lupang pinagkait
paano mauunawa
     ang mga hinanakit
ng inang nabalo
     at ulilang paslit!

sana lang 
matuto kang mahiya,
tulad nang mahiya
ang maraming uwak
nang liparin
lupain mong
     pagkalawak-lawak!

BURYONG

sinangag sa init,
utak na lumabi
sa apoy ng ngitngit
salab
darang sa liyab
ng tinupok na katwiran
lohika ng kabobohan
panggigiit
panggigipit
sa tulirong isip
sunud-sunurang
patulak
pakabig!

namimintog,
nahinog na poot
sisinga-singasing
ilong na umusok
may bantang sasabog
sungay na pinungos
suwag ng mga inapi
sidhi
dalisay-payapa
ng paghihiganti!

KLASMEYT

gintong alaala
hagikhik na tinig
     ng kamusmusan,
hagalpak ng ating nakaraan
ay bulong sa puso
     at pagbabalik-tanaw.

walang katulad
ang umpisa ng pagkamulat,
sa malabong larawan
     ng pag-ibig
walang kasing tamis
ang gatas sa ating mga labi,
nang pukawin ng kilig
ang bubot nating damdamin,
nang magtama ang paningin,
nang 'di lang miminsang
     tayo ay tuksuhin,
     kulitin,
     asarin,
     buskahin
     ng mga kamag-aral
     at kaklase.

'di maabot ng malay,
hindi natin talos
na sabihin nilang
     tayo raw ay bagay,
tukso itong dumuro sa puso,
birong nanunudyo,
hipo,
     sa hibo ng pikit pang
     kamuwangan.


saan natin ilalagak
ang mga alaala?
nakipagtaguan tayo
sa ating kapalaran,
nagmataga-taya
sa pakikipaghabulan
sa walang katiyakan,
kung ang nagdaan
     ay nagdaan lamang,
hangin kang humilam
sa kisap ng aking mata,
simbilis nang pagkawala
ang iniwang bigat
ang iniwang tatak
sa husto
sa lapat
sa sukat
ng isang damdaming
     kay hirap ipaliwanag.


at ngayong nagkaedad;
hayaang manatiling musmos
     ang ating pananabik,
hayaang manatiling walang muwang
     ang pintig ng dibdib;
manatili tayong mga bata
sa pagtuklas ng sinasabing
     pag-ibig...!
     

PABASA 2011

Hango sa Pasyon ni Mariano Pilapil

(Paghahantad sa mukha ng nag-aastang mga diyos at panginoon)

     O diyos na diyus-diyosan

d'yos na walang pakundangan

diyos na ayaw may kapantay

malupit lubhang magulang
bakit kami'y kinukulam?

    kami'y anak na tibobos

nakasadlak sa busabos

kahirapang 'di matapos

bakit kami'y nakangudngod

sa asal mo na balakyot?

     tirik na ang aming mata

sa gutom at penetensya

ano't kami'y ginigisa

sa sarili naming taba

walang puso na maawa?

     daming birheng matimtimang

itinulak sa putikan 

kinalakal ang katawan

sa labis na kahirapan

hubo't hubad pinagsayaw.

     nganinganing binuyangyang

ang angkin n'yang kapurihan

kung may pera'y matitikman

ulaulin ang katawan

sa maghapon, gabi't araw.

     pinuhunan ang alindog

nang sikmura ay mabusog

puri't dangal ay nalagot

bakit iyong niloloob

diyos kunong mapag-imbot.

     daming niño na anak mo

ang laman ng bawat kanto

sumisinghot ng kung ano

nagdudurog, naglalango

'di naantig ang puso mo.

     natitiis na pagmasdan

ang patpatin na katawan

kapag tiyan ang kumalam

kakalkalin basurahan

"pagpag" ang s'yang lalantakan.

      anong pusong 'di kikirot

sa katawang namaluktot

kung ang lamig ay nanuot

kinaligkig, nilamuyot
dyaryo't karton itong kumot.

     ano't iyong tinitiis

na sa dusa ay ibulid

anghel silang mulang langit

pagdurusa at pasakit

ito baga'y iyong ibig.

     walang inang nag-aruga

walang amang kumalinga

walang puso na naawa

kapalara'y nakasangla

sa limos at alimura

     diyos ka nga bang talaga

balatkayong doble-kara

sa harapan ay maganda

ngunit kung tumalikod na

may buntot na't may sungay pa.

     nuknukan ka ng talino

manggagantso't lubhang tuso

sambayana'y ginagago

ilan na ang inulol mo

ibinulid sa impiyerno.

      ilang Joseng magsasaka?

ilang Pedrong manggagawa?

hanggang ngayon ay timawa

silang bumuhay sa madla

ang 'sang kahig, isang tuka.

     ilang ektaryang sakahan

sapilitan na kinamkam

magsasaka'y inagawan

kapirasong matatamnan

na kanilang kabuhayan.

     diyos ka ngang matalino

dakila kang manloloko

kamangmanga'y inabuso

nilunod mo sa pangako

ng repormang pang-agraryo.

     ang sumpa mo'y hindi tapat

reporma mo'y pawang huwad

tuso ka nga't mapagpanggap

gagawin ang lahat-lahat

nang gusto mo ay matupad.

     kaya mo ngang magpapatay

kung sinuman ang sumuway

binabaon mo nang buhay

kung wala na at kinatay

sino pa ngang magsasaysay?

     ilang ama ang nawala

ilang ina ang lumuha

ilang anak, naulila

ilang bubong dugo kaya

ang ititigis sa lupa.

     o, diyos kang palamara

ganid pa at mandaraya

tubo mo ay laksa-laksa

pupugtuin ang hininga

ni Ka Pedrong manggagawa.

     bali na nga ang gulugod

nangalirang pa ang tuhod

sa maghapon na pagkayod

ang lakas ay nilalabnot

nitong diyos na sumakyod.

     hindi ka n'ya tinantanan

hindi ka n'ya tinigilan

parang walang kapaguran

nang ikaw na ay suwelduhan

kulang pa ang kabayaran.

      ito ba ay makatao

diyos kunong abusado

'di magdagdag ng umento

para-parang inabuso

humihingal na kabayo.

     ang ngiti mo'y ngiting aso

kumakamal ka ng tubo

habang subsob si Ka Pedro

labis-labis ang trabaho

utang nama'y lampas-ulo.

     araw-araw ang hinaing

pa'no nila titiisin

ang pataas na bilihin

kung saan hahagilapin

ang kaunting makakain.

     sadsad na sa kahirapan

ang mahal kong Inang Bayan

ano't hindi tinigilan

dinayukdok, nilantakan

ang iwi mong kayamanan.

     naghasik ka ng panganib

takot, lagim na malupit

diyos kang puso ay bulisik

pinanawan ka ng bait

sa asal mong anong bagsik.

     tinanggal ang karapatan

ang bibig ay binusalan

pinadukot ang sinuman

na nag-astang nagmatapang

pihong sila'y papapatay.

     'wag magsabi ng totoo

matuto kang magsikreto

itikom mo ang bibig mo

kung 'di ka makalaboso

sasambulat ang utak mo.

     pinanahan ng ligalig

ang bayan kong iniibig

bayag dito'y pinipitpit

ang leeg ay ginigilit

masisira ang 'yong bait.

     hindi kayang ilarawan

ng payak na katinuan

ang sanlaksang kabalbalan

doon, dito ang nakawan

eskandalo'y nariyan lamang.

     kaya ngayon sabihin mo

diyos ka nga bang totoo

sumpain ka ng anito

laplapin ang katawan mo
at tigpasin pati ulo.

     ang ulo ko'y naturete

parang manok nangupete

nag-ahit na ng bigote

nawalan pa rin ng silbi

ang singit ko'y nangangati.

     hindi dapat ipagpuri

ang linsil mong mga gawi

ang dami mong inaapi

magtika ka at maglimi

buong puso na magsisi.

     huwag mo nang hintayin pa

sumambulat at mag-alsa

ang galit ng mga masa

'pag sila na ang nagtakda

wala ka nang magagawa.

     ang lahat nang kalupitan

ay dapat mong pagbayaran

ayon sa hatol ng tanan

isasakdal, huhusgahan

ayon sa 'yong kasalanan.

     kaya nga at ngayon pa lang

tanggapin na'ng kasalanan

kapag ikaw'y hinusgahan

karakarang matitikman

balikwas ng sambayanan.

    at hindi mo malilirip

ganting-balik na malupit

ang lupa sampu ng langit

dadaigin ang haginit

ng lintik na nagngangalit.

    kaya ikaw na ulupong

nag-aastang panginoon

dinggin ang aral ng Pasyon

kapag masa ay ginutom

kolektibong magbabangon!

***wakas***